Historia Sztuki - Starożytny Egipt

 Epoka Późna (1085 - 935)

Z końcem dynastii Ramessydów nastąpił koniec Nowego Państwa w Egipcie. Osłabła władza faraona, choć następnych władców nie brakowało głównie z dynastii Saickiej, Ptolemejskiej a nawet podczas podbojów Perskich oraz okresu Rzymskiego. W tym czasie doszły do głosu dwa okresy: Napatański i Meroicki.

Napatański 

W okresie Napatańskim wymienić można kilka mniejszych okresów, podczas których rozwijała się sztuka. Pierwszym, na który należałoby położyć nacisk,  jest okres Saicki, który zapoczątkowuje nowy nurt klasycyzmu. Naśladowano nie Stare Państwo, co zdarzało się poprzednikom ale Nowe Państwo. Sztukę tego okresu zwie się neoklasyczną, a jej styl zaważył na dalszym rozwoju sztuki Egipskiej. Przede wszystkim uporczywie starano się podkreślać związek z czasami Nowego Państwa. Większość dzieł jest mała np. : "Zielona Głowa" kapłana.

Widać zamiłowanie do opracowywania szczegółów, jednak brakuje zrównoważonych proporcji ciała. Pojawia się za to  miękkie traktowanie  policzków i podbródka, co jest charakterystyczne dla sztuki greckiej. Powoli sztuka Egipska zaczyna ulegać wpływom z za granicy.
Okres Perski utrzymywał styl grecki np. : " Bogini Hathor", na którym widać pełen finezji  modelunek a układ ust przypomina uśmiech grecki.

Widać precyzyjnie oddane szczegóły w naszyjniku  czy włosach. Następnym okresem był Ptolemejski. Tutaj działo się nieco więcej. Były to czasy podboju Aleksandra Wielkiego i czas panowania dynastii, która nie była rdzennie egipską.  Stolicą stała się Aleksandria, która miała kultywować sztukę Egipską ale wspierać także wpływ nowej. To z kolei spowodowało powstanie nowej formy kulturowej o podłożu grecko - egipskim. Taką również można nazwać sztukę, a świetnym tego przykładem jest relief  z grobowca Pterozyrysa w Tuna el- Dżebel.

Widać sceny są czysto egipskie, jednak wszystko wykonane w stylu  greckim. Mamy tutaj stroje greckie, rozmaitość postaw i gestów będących nowością dla sztuki egipskiej. Zerwano wyraźnie z egipską monotonią.
Przede wszystkim płaskorzeźby i reliefy cechował miękki modelunek powierzchni ciała ludzkiego. Dzięki temu  stała się bardziej wyczuwalna muskulatura. Były głęboko wcięte w tło ścian, przez co efekt światłocienia ( który pojawił się już w epoce Ramessydów ) jeszcze bardziej podkreślał tą miękkość modelunku.

Rzeźba natomiast zachowuje tutaj tradycyjny układ kanonu o hieratycznej pozie, a także tradycyjny modelunek.
W kwestii architektonicznej warto wiedzieć, że rozbudowywano  starsze sanktuaria np. świątynię bogini Hathor w Dendera.

Widoczna FASADA, którą reprezentuje rząd kolumn o kapitelach Hatoryckich, a te z kolei  połączone są od dołu tzw. EKRANAMI. Po środku znajduje się wejście do świątyni.
Najlepiej zachowaną świątynią do dziś jest świątynia Horusa w Edfu, powiększana i przebudowywana na miejscu starej i mniejszej budowli.

Posiadała dwa pylony oraz dziedziniec otoczony kolumnadą. Można zaobserwować dużą ilość kapiteli z przewagą KOMPOZYTOWYCH składających się z kielichów i kwiatów lotosu. Przed pylonami znajdują się wysokie posągi Horusów. We wnętrzu mamy klasyczny układ pomieszczeń. Dookoła świątyni natomiast rozciągał się otwarty korytarz, na którego ścianach widniały sceny walki Horusa z Setem.
Okres Rzymski był następny w kolejności. To czasy romanizacji ziem egipskich. Styl życia, wszelkie urządzenia, budynki przekształcane była na rzymski standard. Rzeźbiono z czarnego granitu. Z jednej strony sztuka przypominała egipską np.: portret "Augusta Oktawiana".

Widoczny jest strój i hieratyczna postawa faraona, choć spod klaftu wyłaniają się krótko ścięte włosy charakterystyczne dla kultury rzymskiej.  Z drugiej strony przypominała grecko - rzymską np. : "posąg granitowy w Dimie ".

Na twarzy można zauważyć pewien kompromis pomiędzy formą i tematyką grecką a rzymską. Rzymska zdecydowanie fryzura a jedynym elementem egipskim w tym dziele jest sposób polerowania powierzchni granitu. Daje to odczucie suchości i sztywności.
W okresie rzymskim bardzo istotne jest malarstwo, które także uległo romanizacji. Jednak w tym przypadku  z dobrymi rezultatami a ich przykładem są portrety trumienne z Fajum.

Charakterystyczne duże i szeroko otwarte oczy, co wpłynie w znacznym stopniu na sztukę bizantyjską, a zwłaszcza będzie to widoczne na IKONACH głównie w przedstawieniach postaci. Zdecydowanie zachowany miękki modelunek twarzy. Jak widać portery te są bardzo realistyczne i oddają cechy indywidualne każdej z osób, którą przedstawiają. Można powiedzieć, że jest to sztuka egipska w sztuce późnoantycznej.

Meroicki

Nie wiele rzeczy wydarzyło się podczas okresu Meroickiego. Z pewnością nie była to sztuka o sztywnej imitacji  wzorów Nowego Państwa czy dynastii Saickiej. Głównie rządziły wzory roślinne, stylizowane oraz zwierzęce, które dekorowały przeważnie ceramikę. 

To wszystko jeżeli chodzi o sztukę Egiptu.  Korzystałam naturalnie z własnych notatek  a także z książki Nie tylko piramidy....sztuka dawnego Egiptu Kazimierza Michałowskiego. Zapraszam jak zwykle do słowniczka terminologicznego z historii sztuki, który powoli nam się rozrasta. :) Natomiast na raz następny będzie znowu  nieco plastyczno - technicznie, a ja zacznę przygotowywać zawczasu materiały ze sztuki starożytnej Grecji, bo jest tego mnóstwo ! ;) 

Czytaj Więcej »

Historia Sztuki - Starożytny Egipt

II Okres przejściowy i Średnie Państwo

II  Okres przejściowy nie wniósł żadnych nowości do sztuki Egipskiej, a prawdziwy jej rozkwit dopiero miał się narodzić wraz z nadejściem Nowego Państwa. 

Nowe Państwo ( 1567 - 1085 ) to okres największej potęgi politycznej militarnej gospodarczej i kulturalnej. Także najwspanialszy rozwój sztuki - doskonałości technicznej i artystycznej. Panują dwa nurty w sztuce. Konserwatywny - stosowano starą zasadę symetrii i jasnego odrzutowania, a także bezwzględną czytelność obrazu. 

Postępowy - oddawano zwartą kompozycję, figuralną pełnię ekspresji np: " grupa płaczek".

Malarstwo w tym czasie przeżywa swój "Złoty wiek". Jest samodzielną  gałęzią sztuki. Postacie ludzi stają się  smuklejsze, pełne lekkości i wdzięku. W rysunku i modelunku dążono do poszukiwania piękna, złagodzenia i zindywidualizowania wzorcowych schematów kanonu.  Zaczęto przedstawiać postać od tyłu a tematami najbardziej rozpowszechnionymi stały się wyobrażenia cudzoziemców. To całkowicie nowy styl pełen powabu i wdzięku np: "Muzykantki ".

Smukłe palce harfiarek  układają się w sposób pełen gracji. W spojrzeniach widoczna kobieca zalotność. Postać nagiej, środkowej muzykantki przyciąga uwagę. Do tej pory nagie przedstawienia dotyczyły dzieci. Ponad to widoczna jest tutaj zastosowana zasada KONTRAPOSTU.  Niektóre z dzieł są pełne indywidualnego wyrazu na twarzy, tym samym przypominając rysunek portretowy np.: "Portret Damy".

Ten delikatnie zarysowany stożkowaty przedmiot wyobrażał przesycony pachnidłami tłuszcz: roztapiając się  nasycał ciało wonnościami. 

Także w rzeźbie można zauważyć stosowanie dwóch nurtów. Z jednej strony  widać tradycyjne przedstawienia postaci jak na przykład posąg Totmesa III z czarnego granitu. 

Widać nawiązanie do Starego Państwa. Pozycja hieratyczna, ręce na udach a na głowie klaft. Na udach krótki oficjalny fartuszek. Zostały na posągu ślady polichromii żółtej na chuście, niebieskiej na brodzie.

W płaskorzeźbie natomiast stosowano specjalny zabieg techniczny nadający wdzięku i melancholii. W przeciwieństwie do rzeźby Totmesa oko jest miękko modelowane i stapia się z całością rysunku przypominając tzw. SFUMATO. Przykładem jest "wezyr Ramose wraz z małżonką". 

Jest tu gracja i finezja a także subtelność rysunku. Precyzyjnie oddane szczegóły. Z jednej strony hieratyczna pozycja z drugiej delikatny i miękki modelunek twarzy oraz dokładność. 

Epizod Amarneński

Pojawił się z wejściem na tron Amenhotepa IV Echnatona. Był to IV wiek p.n.e. Władca ten wprowadził nową religię całkowicie odbiegającą od doczesnych kultów i wierzeń. Była to wiara w jednego boga a konkretnie boga słońca Atona. To bardzo przełomowy okres w historii Egiptu jako że w sztuce nastąpiły radykalne zmiany, dzięki nowym postanowieniom faraona. Chcąc bowiem uwolnić sztukę od więzów regół zerwał całkowicie z dotychczasowym kanonem. Nakazał przedstawiać ludziom wiernie to co widzą. Nie chciał by go upiększano lub gloryfikowano. Miały to być sceny z jego życia, nawet te intymne i osobiste. Ta swoboda, którą narzucił okazała się być z czasem utrudnieniem dla artystów, którzy przyzwyczajeni byli do kanonu.

Przede wszystkim w sztuce i w malarstwie jak i w rzeźbie widoczne były defekty anatomiczne Echnatona. Jajowata głowa, wydłużona szczęka, obwisły brzuch, chuda szyja i wąskie opadające ramiona. Z czasem artyści zaczęli nadawać te cechy wszystkim postaciom, co było powodowane przyzwyczajeniem do kanonu. Tak więc z narzuceniem wolności w stylu, pojawił się nowy kanon, swoisty manieryzm, który stał się najbardziej charakterystycznym dla sztuki Egipskiej i wyróżniał ten okres spośród wszystkich innych.

Na reliefie powyżej widać Echnatona z małżonką Nefertiti wraz z córkami. Wyraźnie zaznaczone są wyżej wymienione defekty anatomiczne. Ponad to scena emanuje prywatnością. To bardzo osobiste przedstawienie pary królewskiej czule zajmujących się swoimi dziećmi.   

Po lewej u góry widać parę królewską w bardzo intymnej chwili  a po prawej Smenchkare z córką pary królewskiej  Meritaton w chwili zbierania kwiatów w ogrodzie. Godne uwagi są tu przedstawienia szat i materiału. Jest zarysowany w bardzo miękki i płynny sposób. Ta cecha przetrwała do końca działalności artystycznej Egiptu wnosząc odżywczy prąd do sztuki tego państwa. 

Jednym z najwspanialszych i najsłynniejszych rzeźb tego okresu jest portret królowej Nefertiti wyrzeźbiony przez Totmesa ( po lewej od dołu ). 

Portret ten cechuje subtelny modelunek twarzy, delikatność. Brak jajowatej głowy był swoistym kompromisem by oddać regularność rysów. Wykonany z wapienia a następnie POLICHROMOWANY, z oczyma inkrustowanymi kryształem górskim. Jest to jedno z moich ulubionych dzieł Egiptu, co również dotyczy się całego epizodu amarneńskiego. Zaraz obok królowej widnieje przedstawienie faraona. Wszystkie defekty anatomiczne są wyraźnie zaznaczone. 

Na temat architektury tego okresu wspomnę później, jako że dla architektury Nowego Państwa przeznaczam osobny dział. Tymczasem po okresie amarneńskim wrócono do starego kanonu, którego zasad się ściśle trzymano. Tematyka tak jak dawniej była oficjalna choć nie brakowało wpływów amarneńskich przejawiających się w lekkości ruchów, wyszukanej gestykulacji oraz wyrafinowaniu w oddawaniu szczegółów. Nawet zastosowano miękki modelunek twarzy w posągu Setiego I.

Widać semickie rysy, miękkość i łagodność. Brak surowości Starego Państwa. 

Coraz częściej zaczęto przedstawiać palce w sposób normalny ( tak jak je się widzi), jednak nawet ta nowość nie powstrzymała sztuki, która już powoli zmierzała w kierunku klasycyzującym. 

Dwa dzieła godne uwagi to Seti I składający ofiarę Ozyrysowi ( po lewej ), oraz Izydzie ( po prawej ). 

Niegdyś faraon był bogiem, potem stał się mu równy a teraz pada przed bóstwem na kolana. Jeszcze później będzie się przed nim korzyć jak Ramzes II na rzeźbie poniżej. 

Epoka Ramessydów

Jak sama nazwa wskazuje była to epoka, w której większość faraonów miała na imię Ramzes. W tym przedziale czasowym początkowo sztuka rozwijała się  dwupłaszczyznowo. Z jednej strony panowała wysoka jakość technicznego wykonania, subtelność rysunku, z drugiej tendencja do dekoracyjności. Np. malowidła  z przedstawieniem żony Ramzesa II Nefertari. 

Potem już przyodziała charakter masowy. Powstawała bowiem liczna ilość świątyń, tak więc tworzono w pośpiechu co spowodowało obniżenie standardu artystycznego. Zbyt duże powierzchnie do zapełnienia spowodowały, że aby uzyskać efekt dekoracyjny umiejętnie operowano światłocieniem. Stąd reliefy są głęboko cięte. Za ich pomocą światłocień lepiej uwydatniał linie.Tutaj liczyła się całość kompozycji a nie szczegóły. Uważano, że rozpraszają one uwagę. Ponad to budowano z piaskowca, który trudniej nadaje się do precyzyjnej obróbki. Prym wiodła tematyka wojenna, sceny batalistyczne, sceny z polowań faraona.

Pomimo obniżenia wartości stosowano realizm w gestach, dynamikę. Ponad to dużą wartość przywiązywano także do tematyki przyrody. Przykładem są reliefy z Karnaku - były one prawdziwym ogrodem botanicznym.

Architektura Nowego Państwa

Wraz z nadejściem Nowego Państwa pojawia się klasyczny typ świątyni, jako że była budowlą najbardziej reprezentatywną.

- Droga do niej zaczynała się od małego molo do którego przybijały barki.

- Od portu do świątyni prowadziła aleja sfinksów kończąca się przy pylonach.

- Przed pylonami flagi  i wielkie posągi  króla.

- Potem obszerny podwórzec/dziedziniec otoczony z trzech stron portykami.

- Za nimi sala hypostylowa. Dwa jej środkowe rzędy kolumn tworzyły rodzaj nawy głównej.

- Potem pojawia się mniejszy hypostyl a w nim sala na barkę.

- Za nią kaplica/sakntuarum czasem poprzedzana WESTYBULEM na posąg bóstwa. 

Za zespołem świątynnym zazwyczaj był park i święte jezioro. Schemat nie był rygorystyczny, można go było zmieniać, jednak stworzony był także po ty by oddawać różnice klasowe społeczeństwa. Tak więc na podwórcu zbierali się  ludzie pracujący. W sali hypostylowej  urzędnicy, skrybi, dostojnicy wojskowi. Jeżeli hypostyli było więcej dokonywano dodatkowej selekcji. Do sali z barką dopuszczano kapłanów, dostojników państwowych.  Blisko posągu  bóstwa był faraon, najwyżsi kapłani, wezyr, kler zatrudniony przy codziennym kulcie. 

Należy także wiedzieć, że układ kolejnych pomieszczeń świątyni  był ściśle związany ze światłem słonecznym. 

- Podwórzec zalany był słońcem.

- Hypostyl w półmroku.

- Sala na barkę w głębokim półmroku.

- Kaplica w największym mroku. Na posąg bóstwa mógł padać snop światła z otworu wykonanego nad  posągiem. 

W miarę kolejnych pomieszczeń następne wejścia były coraz węższe. Świątynie budowano na osiach skierowanych w różne kierunki świata np. Karnak - zachód i wschód a także na północny zachód, Chonsu - na południe, Mutt - na północ. 

Przede wszystkim w architekturze Nowego Państwa pojawiają się elementy roślinne lub odgięty na zewnątrz niski profil na zewnętrznej ścianie. Forma gzymsu, która również stanowiła ochronę przed wężami.

Występują także wszystkie kolumny o kapitelach, które pojawiły się do tej pory czyli: lotosowy otwarty, zamknięty, palmowy, papirusowy, Hatorycki, Ozyriacki  a także pojawił się nowy - heraldyczny, który wyobrażał razem lilie i papirusy  symboliczne połączenia Górnego i Dolnego Egiptu. Warto także wiedzieć, że na pułapach świątyń widniały konstelacje dekanalne w postaci złotych gwiazd  na ciemnym błękicie. Musiało to wyglądać przepięknie. :) 

Pewną nowością architektoniczną była możliwość łączenia pałacu królewskiego z grobowcem. Niestety jeżeli chodzi o piramidy, będące istotną częścią architektury Starego Państwa,  w Nowym Państwie przestały już być  symbolem królewskiego przybytku  wieczności. 

Najważniejsze Budowle Nowego Państwa

Najpiękniejszym zespołem monumentalnym Nowego Państwa była świątynia królowej Hatszepsut w Deir - el - Bahari. Plan świątyni po lewej u dołu, można powiększyć.

Po środku u góry znajdywała się świątynia grobowa Totmesa III. na prawo ( północ ) przylegał do niej zespół tarasów. Na lewo ( południe) starsza świątynia Mentuhotepów z czasów Średniego Państwa, zwieńczona piramidą. Na niej właśnie wzorowała się królowa Hatszepsut kiedy budowała własną. 

Kolejnym przykładem jest świątynia w Luksorze o złamanej osi budowli wynikającej z dwóch etapów jej powstawania i chęci wyprostowania kierunku do alei sfinksów. 

Kolejna to świątynia w Karnak. Co ciekawe nie jest tworem jednolitym. Budowana była stopniowo, a każda część wznoszona była przez innego  władcę. 

Główna oś skierowana jest z zachodu na wschód a druga z północy  na zachód. Ta druga część posiada szereg pylonów i kończy się świątynią bogini Mut, zdobioną posągami granitowymi lwiej bogini Sechmet. Tutaj występują wszystkie typy kolumn i dekoracji architektonicznych, a także nowe formy jakimi są granitowe filary oraz kapitel heraldyczny, o którym wspomniałam wcześniej. 

Innym typem świątyni pochodzącym z okresu Nowego Państwa a konkretnie z okresu amarneńskiego jest  świątynia w Tell el - Amarna, poświęcona Atonowi.

 Posiadała tak pylony jak i hypostyl. Nie była przykryta dachem by promienie docierały do środka. Obejście świątyni otoczone było murem a tam stały kolumny, które niczego nie podtrzymywały. 

Najciekawszą świątynią jednak była Abu Simbel.  Wykuta w skale różowego piaskowca posiadała fasadę w formie trapezu, który przypomina pylony. 

Z każdej strony stoją dwa dwudziestometrowe posągi siedzącego faraona Ramzesa II, a przy jego nogach małe statuy  jego rodziny -żony Nefertari. W górze skalnej fasady dwa fryzy - najwyższy to rząd małp. 

Po środku wielkich posągów znajdywało się wejście - duże drzwi prowadzące do dużej sali wspartej na ośmiu słupach ozyriackich. Za nią znajdywała się sala hypostylowa, sala na barkę i sanktuarium. Oś świątyni ukierunkowana była na wschód by promienie słońca padały na posąg Ramzesa. 

Jeżeli chodzi o same grobowce nie łączone z kompleksem świątynnym to były one kute w skale dokładnie tak samo jak te powstające w okresie Średniego Państwa. 

Choć to już koniec wiedzy na temat Nowego Państwa to jednak nie koniec informacji na temat sztuki Egiptu, ale o tym już innym razem. Pozdrawiam wszystkich serdecznie !!Miłego weekendu !

Korzystałam z książki Nie tylko piramidy...sztuka dawnego Egiptu Kazimierza Michałowskiego. Dla zainteresowanych epizodem amarneńskim polecam także książkę Nefertiti Joycea Tyldesley'a.

Czytaj Więcej »

Historia Sztuki - Starożytny Egipt

                    I Okres przejściowy i Średnie Państwo

I Okres Przejściowy był okresem rewolucji społecznej. Wewnętrzne  walki przyczyniły się  do ubóstwa, upadku hierarchii oraz zachwiania systemu gospodarczego. W następstwie tych wydarzeń doszło do upadku rzemiosła a co za tym idzie obniżenie jakości i poziomu sztuki. Władza faraona przestała się liczyć. W państwie egipskim brakowało pieniędzy a jednym ze skutków ubocznych była demokratyzacja rytów pogrzebowych. W tym czasie jednym z sepulkralnych przejawów sztuki były figurki tzw. konkubiny. 

Miały one towarzyszyć i służyć zmarłemu w zaświatach. Zmarłych natomiast chowano w trzech różnych typach grobów:

Katakumbach - po obu stronach niskiego i krętego korytarza, w zagłębieniach wydrążonych w ścianie, grzebano zwłoki. Ciała kładziono na trzcinowych matach.

Kolumbariach - wykopane w ziemi piętrowe grobowce z cegły suszonej. Na każdym poziomie dwie lub trzy komory, w których na matach lub w drewnianych trumnach umieszczano zwłoki. Fasada grobowca założona cegłami tworzyła łukowate okna na dwóch kondygnacjach. Był to prototyp rzymskich kolumbariów. Przypuszczalnie chowano w nich ludzi średniozamożnych.

Grobach sklepionych - zbudowane z cegły na powierzchni ziemi wyposażone w sklepienia a w każdym z nich po trzy sarkofagi. Prawdopodobnie był to typ grobowca dla ludzi najzamożniejszych.

Niestety w okresie przejściowym łatwo można zauważyć, że w sztuce proporcje odbiegają od wzorców kanonu. Jakość wykonania znacznie się obniżyła. Widać to ewidentnie na reliefie steli grobowej  naczelnika Nefer.

Głowa zbyt duża, oko za długie a także lewa dłoń. Nogi od kolan w dół zbyt małe i cienkie.
Innymi charakterystycznym dziełem dla tego okresu są tzw. modele, które wykonywano dla wielmożów.

Te grupy figuralne, niedużych rozmiarów, wykonywane były z drewna a następnie malowane. Wkładano je zmarłym do grobu.

Średnie Państwo ( 1991 - 1786 r. p.n.e. )

W tym okresie państwo egipskie było osłabione po okresie przejściowym. To samo stało się z władzą faraona. W tym czasie to kapłani przejęli władzę a budownictwo posiadało charakter bardziej  fortyfikacyjny. Architektura zmieniła nieco formę a głównym elementem wchodzącym w jej skład były skały. Pierwszym przykładem jest  świątynia Mentuhotepów w Deir el-Bahari. 

Jak widać pojawiła się forma piętrowa świątyni. Szeroka rampa prowadzi na TERASĘ wspartą na PORTYKACH. Na niej znajduje się kolejna z PERYSTYLEM otwartym z trzech stron. Dzieło wieńczy niewielka piramida. Za budowlą znajduje się część wpisana w skały - podwórzec również otoczony portykami a za podwórzem sala HYPOSTYLOWA ( kolumnowa), CELLA z ołtarzem i na samym końcu właściwe sanktuarium. 

Inny, tym razem sepulkralny, typ budowli tego okresu są groby książąt Wahka i Ibu w Kau. Styl tych grobowców wyraźnie nawiązuje do budowli Starego Państwa ale tak jak świątynia Mentuhotepów, wpisane są w skałę. 

Jeśli dobrze się przyjrzeć przypominają zespół grobowy w Gizie. Nad Nilem znajduje się brama, przypominająca PORTYK a za nią rampa, która prowadzi do górnej świątyni składającej się z kilku pięter. Wchodziło się do nich po schodach. Mury zewnętrzne tylnego podwórca ciągnęły się do samych skał, które są elementem wieńczącym budowlę.

Bardzo ciekawym rozwiązaniem budownictwa sepulkralnego były grobowce wielmożów, jednak nie w formie mastab a grobowców kutych w skale. Poniżej przykład takiego grobowca w Beni Hassan. 

Dla tych budowli charakterystyczna była rampa, wąska i stroma prowadząca do przedsionka, którym był portyk wsparty na kolumnach, które opracowywano z pozostawionych na miejscu fragmentów skały. Kolumny były kanelurowane i przypominały kolumny doryckie, o których dokładniej będę pisać przy omawianiu kultury i sztuki greckiej. Zaraz za portykiem znajdowało się pomieszczenie z niszą na posąg zmarłego. W ścianie  skalnej natomiast znajdowały się ślepe wrota, które prowadziły do szybu a ten z kolei do właściwej komory grobowej. Pomimo tego iż nie były to grobowce w formie mastab to jednak układem wewnętrznym je bardzo przypominały.
Niestety zważywszy na ciężką sytuację finansową Średniego Państwa mniejsze budowle wznoszono z suszonej cegły. Jedynie świątynie Bogów i ważniejsze okazy architektoniczne budowane były z kamienia.
Z nowości, o których należy wspomnieć to nowy typ KAPITELU. Zamiast liści palmy czy kwiatu lotosu mamy głowę bogini Hathor ( po lewej ) oraz filar Ozyriacki ( po prawej ), które świecą tryumfy w następnych okresach.

Pojawiają się także ponownie sfinksy, jednak są dekoracją większych  zespołów świątynnych, przy których także stoją obeliski z czerwonego granitu, pokryte inskrypcjami ze szczytami obitymi wypolerowaną metalową blachą.
W sztuce  rzeźbiarskiej natomiast dodatkiem do architektury sepulkralnej mamy do czynienia z tzw. domkami dusz.

Spełniały rolę podobną do konkubin występujących w okresie przejściowym. Wkładano takie domki do grobów.

Sztuka

Jeżeli chodzi o sztukę powstały w tym okresie dwie szkoły głównie pod kątem produkcji rzeźbiarskiej. Szkoła północy i południa. Na północy  powstawały najlepsze dzieła, których kompozycje były starannie wykończone a proporcje były znacznie lepsze od południa, które było całkowitym przeciwieństwem północy. Brakowało tu wzorców a co za tym idzie - wielkich dzieł. Przykładem jest posąg Mentuhotepa III.

   

Postać cechuje toporność, naiwność w wyrazie twarzy a także geometryczna forma. Jednak wkrótce nastąpiła znaczna poprawa gdy doszło do unifikacji stylu. Warsztaty artystyczne powoli odzyskiwały wysoki poziom artystyczny. Opierano się na jednolitych modelach i wzorach. Z czasem doprowadza się do perfekcji pracę nad szczegółami, a przede wszystkim odbija się to na hieroglifach i reliefach. Prace mają charakter oficjalny przez to pojawia się emblemat zjednoczenia dolnego i górnego Egiptu w postaci przewiązanego kręgosłupa roślinami symbolicznymi. 

Pojawia się jeszcze jedna nowość w sztuce dotycząca władcy Egiptu. W Starym Państwie faraon był bogiem, w Średnim Państwie już nie. Tutaj faraon jest traktowany na równi z bóstwem, przedstawiany obok  niego na tych samych prawach hierarchii. Widać to na reliefie - Sezostris III w biegu rytualnym przed bóstwem.

Przede wszystkim w sztuce brakowało majestatycznego spokoju. Do głosu dochodzi panujący w państwie nurt pesymistyczny. Portret króla Sezostrisa III jest przykładem, który reprezentuje zerwanie z obowiązującą zasadą portretu  syntetycznego. 

Jego oblicze pokryte jest bruzdami, powieki ciężko opadają na oczy, a pod nimi układają się woreczki. To wizerunek zatroskanego, rozczarowanego  człowieka przez którego przemawia melancholia. Prawdopodobnie jest jednym z większych osiągnięć sztuki Średniego Państwa. 

 W kwestiach malarstwa także zaistniało wiele zmian. Malowidła w grobowcach były znacznie większych rozmiarów niż w Starym Państwie. Stosowano tradycyjne ujęcia jednak schemat uległ zmianie. Kompozycja stała się bardziej zwarta, skupiona a figury umieszczone na mniejszej przestrzeni na przykład "ścinanie drzew".

Złotnictwo także stało się bardziej precyzyjne dodatkowo emanowało lekkością oraz pomysłowym rozmieszczeniem symboliki religijnej w zawieszkach.

Na tym się kończy historia Średniego Państwa w Egipcie a zaczyna historia Nowego, w którym to pojawia się mój ulubiony epizod amarneński a wraz z nim najpiękniejsza twarz Egiptu. Ale to dopiero następnym razem. 

Powoli wracam do działania twórczego i przygotowuje materiały na zajęcia plastyczno - praktyczne. ;) Wkrótce coś o ..... ha ! Nie powiem, bo to tajemnica, naturalnie do czasu.... 

Czytaj Więcej »