Historia Sztuki - Starożytny Egipt

 Epoka Późna (1085 - 935)

Z końcem dynastii Ramessydów nastąpił koniec Nowego Państwa w Egipcie. Osłabła władza faraona, choć następnych władców nie brakowało głównie z dynastii Saickiej, Ptolemejskiej a nawet podczas podbojów Perskich oraz okresu Rzymskiego. W tym czasie doszły do głosu dwa okresy: Napatański i Meroicki.

Napatański 

W okresie Napatańskim wymienić można kilka mniejszych okresów, podczas których rozwijała się sztuka. Pierwszym, na który należałoby położyć nacisk,  jest okres Saicki, który zapoczątkowuje nowy nurt klasycyzmu. Naśladowano nie Stare Państwo, co zdarzało się poprzednikom ale Nowe Państwo. Sztukę tego okresu zwie się neoklasyczną, a jej styl zaważył na dalszym rozwoju sztuki Egipskiej. Przede wszystkim uporczywie starano się podkreślać związek z czasami Nowego Państwa. Większość dzieł jest mała np. : "Zielona Głowa" kapłana.

Widać zamiłowanie do opracowywania szczegółów, jednak brakuje zrównoważonych proporcji ciała. Pojawia się za to  miękkie traktowanie  policzków i podbródka, co jest charakterystyczne dla sztuki greckiej. Powoli sztuka Egipska zaczyna ulegać wpływom z za granicy.
Okres Perski utrzymywał styl grecki np. : " Bogini Hathor", na którym widać pełen finezji  modelunek a układ ust przypomina uśmiech grecki.

Widać precyzyjnie oddane szczegóły w naszyjniku  czy włosach. Następnym okresem był Ptolemejski. Tutaj działo się nieco więcej. Były to czasy podboju Aleksandra Wielkiego i czas panowania dynastii, która nie była rdzennie egipską.  Stolicą stała się Aleksandria, która miała kultywować sztukę Egipską ale wspierać także wpływ nowej. To z kolei spowodowało powstanie nowej formy kulturowej o podłożu grecko - egipskim. Taką również można nazwać sztukę, a świetnym tego przykładem jest relief  z grobowca Pterozyrysa w Tuna el- Dżebel.

Widać sceny są czysto egipskie, jednak wszystko wykonane w stylu  greckim. Mamy tutaj stroje greckie, rozmaitość postaw i gestów będących nowością dla sztuki egipskiej. Zerwano wyraźnie z egipską monotonią.
Przede wszystkim płaskorzeźby i reliefy cechował miękki modelunek powierzchni ciała ludzkiego. Dzięki temu  stała się bardziej wyczuwalna muskulatura. Były głęboko wcięte w tło ścian, przez co efekt światłocienia ( który pojawił się już w epoce Ramessydów ) jeszcze bardziej podkreślał tą miękkość modelunku.

Rzeźba natomiast zachowuje tutaj tradycyjny układ kanonu o hieratycznej pozie, a także tradycyjny modelunek.
W kwestii architektonicznej warto wiedzieć, że rozbudowywano  starsze sanktuaria np. świątynię bogini Hathor w Dendera.

Widoczna FASADA, którą reprezentuje rząd kolumn o kapitelach Hatoryckich, a te z kolei  połączone są od dołu tzw. EKRANAMI. Po środku znajduje się wejście do świątyni.
Najlepiej zachowaną świątynią do dziś jest świątynia Horusa w Edfu, powiększana i przebudowywana na miejscu starej i mniejszej budowli.

Posiadała dwa pylony oraz dziedziniec otoczony kolumnadą. Można zaobserwować dużą ilość kapiteli z przewagą KOMPOZYTOWYCH składających się z kielichów i kwiatów lotosu. Przed pylonami znajdują się wysokie posągi Horusów. We wnętrzu mamy klasyczny układ pomieszczeń. Dookoła świątyni natomiast rozciągał się otwarty korytarz, na którego ścianach widniały sceny walki Horusa z Setem.
Okres Rzymski był następny w kolejności. To czasy romanizacji ziem egipskich. Styl życia, wszelkie urządzenia, budynki przekształcane była na rzymski standard. Rzeźbiono z czarnego granitu. Z jednej strony sztuka przypominała egipską np.: portret "Augusta Oktawiana".

Widoczny jest strój i hieratyczna postawa faraona, choć spod klaftu wyłaniają się krótko ścięte włosy charakterystyczne dla kultury rzymskiej.  Z drugiej strony przypominała grecko - rzymską np. : "posąg granitowy w Dimie ".

Na twarzy można zauważyć pewien kompromis pomiędzy formą i tematyką grecką a rzymską. Rzymska zdecydowanie fryzura a jedynym elementem egipskim w tym dziele jest sposób polerowania powierzchni granitu. Daje to odczucie suchości i sztywności.
W okresie rzymskim bardzo istotne jest malarstwo, które także uległo romanizacji. Jednak w tym przypadku  z dobrymi rezultatami a ich przykładem są portrety trumienne z Fajum.

Charakterystyczne duże i szeroko otwarte oczy, co wpłynie w znacznym stopniu na sztukę bizantyjską, a zwłaszcza będzie to widoczne na IKONACH głównie w przedstawieniach postaci. Zdecydowanie zachowany miękki modelunek twarzy. Jak widać portery te są bardzo realistyczne i oddają cechy indywidualne każdej z osób, którą przedstawiają. Można powiedzieć, że jest to sztuka egipska w sztuce późnoantycznej.

Meroicki

Nie wiele rzeczy wydarzyło się podczas okresu Meroickiego. Z pewnością nie była to sztuka o sztywnej imitacji  wzorów Nowego Państwa czy dynastii Saickiej. Głównie rządziły wzory roślinne, stylizowane oraz zwierzęce, które dekorowały przeważnie ceramikę. 

To wszystko jeżeli chodzi o sztukę Egiptu.  Korzystałam naturalnie z własnych notatek  a także z książki Nie tylko piramidy....sztuka dawnego Egiptu Kazimierza Michałowskiego. Zapraszam jak zwykle do słowniczka terminologicznego z historii sztuki, który powoli nam się rozrasta. :) Natomiast na raz następny będzie znowu  nieco plastyczno - technicznie, a ja zacznę przygotowywać zawczasu materiały ze sztuki starożytnej Grecji, bo jest tego mnóstwo ! ;) 

Czytaj Więcej »

Historia Sztuki - Starożytny Egipt

II Okres przejściowy i Średnie Państwo

II  Okres przejściowy nie wniósł żadnych nowości do sztuki Egipskiej, a prawdziwy jej rozkwit dopiero miał się narodzić wraz z nadejściem Nowego Państwa. 

Nowe Państwo ( 1567 - 1085 ) to okres największej potęgi politycznej militarnej gospodarczej i kulturalnej. Także najwspanialszy rozwój sztuki - doskonałości technicznej i artystycznej. Panują dwa nurty w sztuce. Konserwatywny - stosowano starą zasadę symetrii i jasnego odrzutowania, a także bezwzględną czytelność obrazu. 

Postępowy - oddawano zwartą kompozycję, figuralną pełnię ekspresji np: " grupa płaczek".

Malarstwo w tym czasie przeżywa swój "Złoty wiek". Jest samodzielną  gałęzią sztuki. Postacie ludzi stają się  smuklejsze, pełne lekkości i wdzięku. W rysunku i modelunku dążono do poszukiwania piękna, złagodzenia i zindywidualizowania wzorcowych schematów kanonu.  Zaczęto przedstawiać postać od tyłu a tematami najbardziej rozpowszechnionymi stały się wyobrażenia cudzoziemców. To całkowicie nowy styl pełen powabu i wdzięku np: "Muzykantki ".

Smukłe palce harfiarek  układają się w sposób pełen gracji. W spojrzeniach widoczna kobieca zalotność. Postać nagiej, środkowej muzykantki przyciąga uwagę. Do tej pory nagie przedstawienia dotyczyły dzieci. Ponad to widoczna jest tutaj zastosowana zasada KONTRAPOSTU.  Niektóre z dzieł są pełne indywidualnego wyrazu na twarzy, tym samym przypominając rysunek portretowy np.: "Portret Damy".

Ten delikatnie zarysowany stożkowaty przedmiot wyobrażał przesycony pachnidłami tłuszcz: roztapiając się  nasycał ciało wonnościami. 

Także w rzeźbie można zauważyć stosowanie dwóch nurtów. Z jednej strony  widać tradycyjne przedstawienia postaci jak na przykład posąg Totmesa III z czarnego granitu. 

Widać nawiązanie do Starego Państwa. Pozycja hieratyczna, ręce na udach a na głowie klaft. Na udach krótki oficjalny fartuszek. Zostały na posągu ślady polichromii żółtej na chuście, niebieskiej na brodzie.

W płaskorzeźbie natomiast stosowano specjalny zabieg techniczny nadający wdzięku i melancholii. W przeciwieństwie do rzeźby Totmesa oko jest miękko modelowane i stapia się z całością rysunku przypominając tzw. SFUMATO. Przykładem jest "wezyr Ramose wraz z małżonką". 

Jest tu gracja i finezja a także subtelność rysunku. Precyzyjnie oddane szczegóły. Z jednej strony hieratyczna pozycja z drugiej delikatny i miękki modelunek twarzy oraz dokładność. 

Epizod Amarneński

Pojawił się z wejściem na tron Amenhotepa IV Echnatona. Był to IV wiek p.n.e. Władca ten wprowadził nową religię całkowicie odbiegającą od doczesnych kultów i wierzeń. Była to wiara w jednego boga a konkretnie boga słońca Atona. To bardzo przełomowy okres w historii Egiptu jako że w sztuce nastąpiły radykalne zmiany, dzięki nowym postanowieniom faraona. Chcąc bowiem uwolnić sztukę od więzów regół zerwał całkowicie z dotychczasowym kanonem. Nakazał przedstawiać ludziom wiernie to co widzą. Nie chciał by go upiększano lub gloryfikowano. Miały to być sceny z jego życia, nawet te intymne i osobiste. Ta swoboda, którą narzucił okazała się być z czasem utrudnieniem dla artystów, którzy przyzwyczajeni byli do kanonu.

Przede wszystkim w sztuce i w malarstwie jak i w rzeźbie widoczne były defekty anatomiczne Echnatona. Jajowata głowa, wydłużona szczęka, obwisły brzuch, chuda szyja i wąskie opadające ramiona. Z czasem artyści zaczęli nadawać te cechy wszystkim postaciom, co było powodowane przyzwyczajeniem do kanonu. Tak więc z narzuceniem wolności w stylu, pojawił się nowy kanon, swoisty manieryzm, który stał się najbardziej charakterystycznym dla sztuki Egipskiej i wyróżniał ten okres spośród wszystkich innych.

Na reliefie powyżej widać Echnatona z małżonką Nefertiti wraz z córkami. Wyraźnie zaznaczone są wyżej wymienione defekty anatomiczne. Ponad to scena emanuje prywatnością. To bardzo osobiste przedstawienie pary królewskiej czule zajmujących się swoimi dziećmi.   

Po lewej u góry widać parę królewską w bardzo intymnej chwili  a po prawej Smenchkare z córką pary królewskiej  Meritaton w chwili zbierania kwiatów w ogrodzie. Godne uwagi są tu przedstawienia szat i materiału. Jest zarysowany w bardzo miękki i płynny sposób. Ta cecha przetrwała do końca działalności artystycznej Egiptu wnosząc odżywczy prąd do sztuki tego państwa. 

Jednym z najwspanialszych i najsłynniejszych rzeźb tego okresu jest portret królowej Nefertiti wyrzeźbiony przez Totmesa ( po lewej od dołu ). 

Portret ten cechuje subtelny modelunek twarzy, delikatność. Brak jajowatej głowy był swoistym kompromisem by oddać regularność rysów. Wykonany z wapienia a następnie POLICHROMOWANY, z oczyma inkrustowanymi kryształem górskim. Jest to jedno z moich ulubionych dzieł Egiptu, co również dotyczy się całego epizodu amarneńskiego. Zaraz obok królowej widnieje przedstawienie faraona. Wszystkie defekty anatomiczne są wyraźnie zaznaczone. 

Na temat architektury tego okresu wspomnę później, jako że dla architektury Nowego Państwa przeznaczam osobny dział. Tymczasem po okresie amarneńskim wrócono do starego kanonu, którego zasad się ściśle trzymano. Tematyka tak jak dawniej była oficjalna choć nie brakowało wpływów amarneńskich przejawiających się w lekkości ruchów, wyszukanej gestykulacji oraz wyrafinowaniu w oddawaniu szczegółów. Nawet zastosowano miękki modelunek twarzy w posągu Setiego I.

Widać semickie rysy, miękkość i łagodność. Brak surowości Starego Państwa. 

Coraz częściej zaczęto przedstawiać palce w sposób normalny ( tak jak je się widzi), jednak nawet ta nowość nie powstrzymała sztuki, która już powoli zmierzała w kierunku klasycyzującym. 

Dwa dzieła godne uwagi to Seti I składający ofiarę Ozyrysowi ( po lewej ), oraz Izydzie ( po prawej ). 

Niegdyś faraon był bogiem, potem stał się mu równy a teraz pada przed bóstwem na kolana. Jeszcze później będzie się przed nim korzyć jak Ramzes II na rzeźbie poniżej. 

Epoka Ramessydów

Jak sama nazwa wskazuje była to epoka, w której większość faraonów miała na imię Ramzes. W tym przedziale czasowym początkowo sztuka rozwijała się  dwupłaszczyznowo. Z jednej strony panowała wysoka jakość technicznego wykonania, subtelność rysunku, z drugiej tendencja do dekoracyjności. Np. malowidła  z przedstawieniem żony Ramzesa II Nefertari. 

Potem już przyodziała charakter masowy. Powstawała bowiem liczna ilość świątyń, tak więc tworzono w pośpiechu co spowodowało obniżenie standardu artystycznego. Zbyt duże powierzchnie do zapełnienia spowodowały, że aby uzyskać efekt dekoracyjny umiejętnie operowano światłocieniem. Stąd reliefy są głęboko cięte. Za ich pomocą światłocień lepiej uwydatniał linie.Tutaj liczyła się całość kompozycji a nie szczegóły. Uważano, że rozpraszają one uwagę. Ponad to budowano z piaskowca, który trudniej nadaje się do precyzyjnej obróbki. Prym wiodła tematyka wojenna, sceny batalistyczne, sceny z polowań faraona.

Pomimo obniżenia wartości stosowano realizm w gestach, dynamikę. Ponad to dużą wartość przywiązywano także do tematyki przyrody. Przykładem są reliefy z Karnaku - były one prawdziwym ogrodem botanicznym.

Architektura Nowego Państwa

Wraz z nadejściem Nowego Państwa pojawia się klasyczny typ świątyni, jako że była budowlą najbardziej reprezentatywną.

- Droga do niej zaczynała się od małego molo do którego przybijały barki.

- Od portu do świątyni prowadziła aleja sfinksów kończąca się przy pylonach.

- Przed pylonami flagi  i wielkie posągi  króla.

- Potem obszerny podwórzec/dziedziniec otoczony z trzech stron portykami.

- Za nimi sala hypostylowa. Dwa jej środkowe rzędy kolumn tworzyły rodzaj nawy głównej.

- Potem pojawia się mniejszy hypostyl a w nim sala na barkę.

- Za nią kaplica/sakntuarum czasem poprzedzana WESTYBULEM na posąg bóstwa. 

Za zespołem świątynnym zazwyczaj był park i święte jezioro. Schemat nie był rygorystyczny, można go było zmieniać, jednak stworzony był także po ty by oddawać różnice klasowe społeczeństwa. Tak więc na podwórcu zbierali się  ludzie pracujący. W sali hypostylowej  urzędnicy, skrybi, dostojnicy wojskowi. Jeżeli hypostyli było więcej dokonywano dodatkowej selekcji. Do sali z barką dopuszczano kapłanów, dostojników państwowych.  Blisko posągu  bóstwa był faraon, najwyżsi kapłani, wezyr, kler zatrudniony przy codziennym kulcie. 

Należy także wiedzieć, że układ kolejnych pomieszczeń świątyni  był ściśle związany ze światłem słonecznym. 

- Podwórzec zalany był słońcem.

- Hypostyl w półmroku.

- Sala na barkę w głębokim półmroku.

- Kaplica w największym mroku. Na posąg bóstwa mógł padać snop światła z otworu wykonanego nad  posągiem. 

W miarę kolejnych pomieszczeń następne wejścia były coraz węższe. Świątynie budowano na osiach skierowanych w różne kierunki świata np. Karnak - zachód i wschód a także na północny zachód, Chonsu - na południe, Mutt - na północ. 

Przede wszystkim w architekturze Nowego Państwa pojawiają się elementy roślinne lub odgięty na zewnątrz niski profil na zewnętrznej ścianie. Forma gzymsu, która również stanowiła ochronę przed wężami.

Występują także wszystkie kolumny o kapitelach, które pojawiły się do tej pory czyli: lotosowy otwarty, zamknięty, palmowy, papirusowy, Hatorycki, Ozyriacki  a także pojawił się nowy - heraldyczny, który wyobrażał razem lilie i papirusy  symboliczne połączenia Górnego i Dolnego Egiptu. Warto także wiedzieć, że na pułapach świątyń widniały konstelacje dekanalne w postaci złotych gwiazd  na ciemnym błękicie. Musiało to wyglądać przepięknie. :) 

Pewną nowością architektoniczną była możliwość łączenia pałacu królewskiego z grobowcem. Niestety jeżeli chodzi o piramidy, będące istotną częścią architektury Starego Państwa,  w Nowym Państwie przestały już być  symbolem królewskiego przybytku  wieczności. 

Najważniejsze Budowle Nowego Państwa

Najpiękniejszym zespołem monumentalnym Nowego Państwa była świątynia królowej Hatszepsut w Deir - el - Bahari. Plan świątyni po lewej u dołu, można powiększyć.

Po środku u góry znajdywała się świątynia grobowa Totmesa III. na prawo ( północ ) przylegał do niej zespół tarasów. Na lewo ( południe) starsza świątynia Mentuhotepów z czasów Średniego Państwa, zwieńczona piramidą. Na niej właśnie wzorowała się królowa Hatszepsut kiedy budowała własną. 

Kolejnym przykładem jest świątynia w Luksorze o złamanej osi budowli wynikającej z dwóch etapów jej powstawania i chęci wyprostowania kierunku do alei sfinksów. 

Kolejna to świątynia w Karnak. Co ciekawe nie jest tworem jednolitym. Budowana była stopniowo, a każda część wznoszona była przez innego  władcę. 

Główna oś skierowana jest z zachodu na wschód a druga z północy  na zachód. Ta druga część posiada szereg pylonów i kończy się świątynią bogini Mut, zdobioną posągami granitowymi lwiej bogini Sechmet. Tutaj występują wszystkie typy kolumn i dekoracji architektonicznych, a także nowe formy jakimi są granitowe filary oraz kapitel heraldyczny, o którym wspomniałam wcześniej. 

Innym typem świątyni pochodzącym z okresu Nowego Państwa a konkretnie z okresu amarneńskiego jest  świątynia w Tell el - Amarna, poświęcona Atonowi.

 Posiadała tak pylony jak i hypostyl. Nie była przykryta dachem by promienie docierały do środka. Obejście świątyni otoczone było murem a tam stały kolumny, które niczego nie podtrzymywały. 

Najciekawszą świątynią jednak była Abu Simbel.  Wykuta w skale różowego piaskowca posiadała fasadę w formie trapezu, który przypomina pylony. 

Z każdej strony stoją dwa dwudziestometrowe posągi siedzącego faraona Ramzesa II, a przy jego nogach małe statuy  jego rodziny -żony Nefertari. W górze skalnej fasady dwa fryzy - najwyższy to rząd małp. 

Po środku wielkich posągów znajdywało się wejście - duże drzwi prowadzące do dużej sali wspartej na ośmiu słupach ozyriackich. Za nią znajdywała się sala hypostylowa, sala na barkę i sanktuarium. Oś świątyni ukierunkowana była na wschód by promienie słońca padały na posąg Ramzesa. 

Jeżeli chodzi o same grobowce nie łączone z kompleksem świątynnym to były one kute w skale dokładnie tak samo jak te powstające w okresie Średniego Państwa. 

Choć to już koniec wiedzy na temat Nowego Państwa to jednak nie koniec informacji na temat sztuki Egiptu, ale o tym już innym razem. Pozdrawiam wszystkich serdecznie !!Miłego weekendu !

Korzystałam z książki Nie tylko piramidy...sztuka dawnego Egiptu Kazimierza Michałowskiego. Dla zainteresowanych epizodem amarneńskim polecam także książkę Nefertiti Joycea Tyldesley'a.

Czytaj Więcej »

Historia Sztuki - Starożytny Egipt

                       Stare Państwo i Okres Predynastyczny

Witajcie kochani ! Dzisiaj będzie o sztuce Egipskiej. Niestety informacji na ten temat jest bardzo dużo, dlatego postanowiłam  podzielić je na trzy części. Zaczynamy od tej pierwszej czyli okresu  Starego Państwa oraz tego co było przed nim. :)
Historia sztuki Egipskiej zaczyna się w okresie predynastycznym, a konkretnie późnopredynastycznym czyli około 3300 - 3100 r. p.n.e, kiedy to Menes-Narmer połączył Górny i Dolny Egipt. Był pierwszą historyczną postacią w kraju. Jego wstąpienie na tron rozpoczęło okres historyczny, a co za tym idzie rozwój sztuki i architektury w Egipcie. Jak wiadomo Egipt dzieli się na Stare Państwo, Średnie Państwo i Nowe Państwo, ale pomiędzy nimi pojawiają się także "okresy przejściowe", które także po kolei omówię.
W okresie predynastycznym natomiast uformowały się pierwsze cechy, zasady i reguły dotyczące sztuki, które przewijały się przez wszystkie okresy w Starożytnym Egipcie. Sztuka miała być wyrazicielką idei, musiała być zrozumiała i czytelna dla wszystkich, zwłaszcza dla tych którzy nie znali pisma. Stosowano perspektywę odrzutowaną, o której już wspominałam w sztuce Mezopotamii, oraz powstały pierwsze sarkofagi antropoidalne oraz prototypy późniejszych piramid.
Najsłynniejszymi przykładami tego okresu są reliefy- palety Narmera. Król przedstawiony jako największy. Im słabsze stanowisko osoby tym była mniejsza. Jest to jedna z cech charakterystycznych sztuki Egipskiej.

W tym okresie sztuka osiągnęła bardzo wysoki poziom, choć nie była to jeszcze sztuka wielka. Dowodem może być statuetka z łupku króla Chasechemui  lub stela króla Dżeta.

Pierwsi królowie i dostojnicy grzebani byli w grobowcach zwanych MASTABĄ. Wewnątrz znajdowały się kaplice i pomieszczenia z zastawą grobową. Przykładem jest mastaba Nebetki w Sakkara.

Charakterystyczną cechą mastaby jest konstrukcja schodkowa z trzech stron, a z czwartej ścięcie pionowe.
Pierwsze mastaby stały się prototypem późniejszych piramid.

STARE PAŃSTWO ( 2686 - 2181 r.p.n.e. )

 To epoka klasyczna, w której panował ogólny dobrobyt -rozkwit rzemiosła oraz przemysłu. Jest to czas kiedy to władza królewska podporządkowuje sobie kapłanów, a faraon jest równy Bogu- w sensie że nim jest. To czas największego rozkwitu  kultury i sztuki. Opracowano w tym czasie pewne prawidła, zasady i  normy także w zakresie budownictwa, które przetrwały do końca dziejów Egiptu.

Był to czas rozwoju architektury monumentalnej, którą wznoszono z kamienia. Każdy zespół architektoniczny był  odbiciem istniejących stosunków społecznych. Każdą piramidę zaczynano budować wraz z wstąpieniem na tron władcy. Nie była to praca niewolnicza. Ludzie mieli domy  i wracali do prac domowych po sezonie Nilowym. Przede wszystkim byli żywieni.
I tak oto powstały dwa rodzaje architektury w Starym Państwie: Sepulkralna i Sakralna.

Sepulkralna - związana ściśle z kultem zmarłych. Do niej można zaliczyć piramidę Dżesera w Sakkara, którą można traktować jako prototyp, jako że wykonana została bez okładziny, w stanie surowym, przez co sprawia wrażenie nie dokończonej.

Otaczały ją mury kamienne wewnątrz których znajdował się podwórzec, świątynia grobowa i kaplice. Przed piramidą ustawiony był SERDAB a w nim posąg króla. W kompleksie Dżesera pojawiają się KOLUMNY KANELUROWANE, widoczne poniżej w prawym dolnym rogu, a także  PÓŁKOLUMNY  o głowicach otwartych kwiatów lotosu, jak ten na zdjęciu po prawej. Niestety nie znalazłam zdjęcia z półkolumną lecz całą kolumną ale kapitel jest identyczny.  

Innym przykładem jest zespół architektoniczny piramid w Gizie.

To klasyczne rozwiązanie tego typu budowli. Z dolnej świątyni grobowej ( z numerem 5) droga biegła przez rampę ku górnej świątyni grobowej. Następnie znajdował się  główny korytarz, podwórzec centralny  i pięć nisz, z posągami zmarłego, a za nimi  kaplica ze ślepymi wrotami. Przy górnej świątyni wejście znajdowało się od strony północy. Wyraźnie jest tu zarysowana struktura społeczna. Największa piramida należała do władcy obok której znajdowały się mniejsze, należące do jego żon. Niedaleko przylegał zespół mastab - grobów wielmożów. 

MASTABA w Starym Państwie przestała być wspólną formą grobowca dla faraonów i wielmożów. Stała się grobowcem tylko dla wielmożów. To zmonumentalizowany kopiec jaki powstaje z ziemi lub piasku  zawsze ułożony w prostokątny kopczyk o ukośnych ścianach, ścięty na płasko od góry.

Składa się z trzech części. Podziemnej komory z sarkofagiem, pionowego szybu i części nadziemnej ze ślepymi wrotami. Nad nim znajduje się kamienna stela z inskrypcją. Nazwa wywodzi się z języka arabskiego, ponieważ przypominała kulturze arabskiej ławę. 

          Związane z kultem zmarłych są nie tylko same grobowce ale także świątynie grobowe. Przykładem jest świątynia grobowa Chefrena zbudowana z bloków czerwonego  granitu.

Bardzo rzuca się w oczy prosty styl świątyni i surowość formy, na którą składają się wielkie monolitowe FILARY. 

Architektura Sakralna - dotyczy kultu religijnego. Budowana w oparciu o wierzenia i chęć oddania czci danemu bogowi. Jednym z głównych kultów był solarny poświęcony bogowi słońca - Ra. Przykładem jest świątynia Niussery w Abusir.

Pojawił się tutaj dominujący element w formie OBELISKU, który wieńczył szeroki dziedziniec otoczony murem. W późniejszych okresach obeliski wznoszono przed PYLONAMI świątyń. Jest to rodzaj wysokiego słupa o czworobocznej podstawie zakończonego szpicem. 

Niestety budownictwo sakralne nie było budowane według jednej zasady. Każda świątynia kształtowana była inaczej w zależności od specyfiki kultu każdego z bóstw. Klasyczny wzorzec planu świątyni dopiero zrodził się w Nowym Państwie. 

Ostatnim wielkim dziełem architektury monumentalnej zapoczątkowanym przez Stare Państwo jest SFINKS- stworzenie przypominające lwa z ludzką głową wykonany z piaskowca. Głowa Sfinksa posiada 

rysy twarzy faraona Chefrena. Przykryta jest charakterystycznym nakryciem głowy w postaci chusty zwanej KLAFTEM.
W kwestiach dekoracji architektonicznych, które pojawiają się w tym okresie, mamy do czynienia z wcześniej wspomnianymi  półkolumnami z kapitelem w kształcie otwartego kwiatu lotosu oraz kolumnami kanelurowanymi, które znaleźć można przy piramidzie Dżesera. Ponad to pojawiają się kolumny zdobione kapitelem palmowym ( po lewej )  i lotosowym ( po prawej ) wykonywane z granitu.

Poza tym pojawiają się sklepienia kolebkowe, pochyłe oraz nadwieszone - wsparte na występach muru. Więcej na temat rodzajów sklepień opiszę podczas omawiania sztuki średniowiecznej.

Kanon 

W Starym Państwie zrodził się pewien kanon, który dotyczył malarstwa a także rzeźby. Jako że wielu ludzi nie znało pisma, przekazywano wiedzę i informacje za pomocą sekwencji obrazów żłobionych lub malowanych na ścianach świątyń tudzież innych budowli. Podobnie jak w Mezopotamii była to sztuka opowiadająca mająca na celu oddanie stosunków społecznych, hierarchii a przede wszystkim miała za zadanie gloryfikować  władcę oraz bogów. I tak oto wykształciły się trzy sposoby wyobrażania człowieka. Są nimi: malarstwo, płaskorzeźba i rzeźba. 

Malarstwo - W tej formie plastycznej przedstawiano człowieka na dwa sposoby. Siedzącego i kroczącego. Głowa zawsze ustawiona była z profilu, oko z przodu. Barki, ramiona i ręce z palcami także z przodu. Tors już ustawiony był frontalnie a w okolicach brzucha pojawiał się ponowny skręt, tak jakby pępek zaznaczony był na krańcu sylwety. U kobiety piersi zawsze były ustawione z profilu. Nogi u obu płci utrzymują profil od strony wewnętrznej. W Starym Państwie wybór padł na przedstawianie profilu prawego, tak więc postać siedziała, lub kroczyła na prawą stronę. Postacie były szerokie i rysowane na podstawie proporcji określanych za pomocą odpowiedniej ilości kratek. 

Postać krocząca mieściła się w 18 kratkach. Twarz zajmowała dwie, od szyi do kolana 10 kratek a od kolana do pięt 6 kratek. Postacie siedzące mieściły się w 15 kratkach. Dwie na twarz, od ramion do kolan 7 i od kolan do pięt 5 kratek.
Na poniższych przykładach doskonale widać zarys klasy społecznej. Największy był faraon, jego żony nieco mniejsze. Im niższą pozycję społeczną posiadała dana osoba, tym mniejszą ją przedstawiano.  Strój i ozdoby natomiast, niezależnie od okresu występowały zawsze.  Jedynie dzieci przedstawiano nago. W Starym Państwie na biodrach pojawiały się krótsze fartuszki, co zmieniało się w następnych okresach. Ciało mężczyzny malowano kolorem ciemnoceglastym, kobiety żłótym.

Płaskorzeźba- Bazowała na tych samych wytycznych co malarstwo.
Rzeźba - Dla klasy rządzącej przeznaczona była pozycja hieratyczna krocząca lub siedząca. Król przedstawiany był jako wiecznie młody. Przede wszystkim oficjalne portrety wykonywane były bez uczuć polegały na syntezie rysów twarzy, która była idealizowana. Postacie zawsze miały zaciśnięte pięści.
Przykładem jest posąg króla Chefrena.

Władca siedzący na tronie, z Horusem obejmującym klaft na jego głowie. Ręce na udach, jedna pięść zaciśnięta. Wiecznie młoda twarz patrzy w dal, nie wyrażając żadnych uczuć. Kolejnym przykładem jest "Triada Mykerynosa".

Mykerynos stoi pomiędzy boginią Hathor ( po lewej ) a kobietą będącą personifikacją nomu kynopolitańskiego. Faraon wiecznie młody, kroczący ma zaciśnięte pięści oraz idealizowane ciało.  rzeźba emanuje dostojeństwem.
W kwestiach techniki odlewu, znana już była w Starym Państwie, jednak stosowana do rzeźb mniejszego rozmiaru. Niektóre z nich były malowane jak na przykład rzeźby księcia Rahotepa i jego żony Nofret.

Obie postacie w pozycji siedzącej, hieratycznej. Dumne idealizowane twarze bez wyrazu i emocji. Książę posiada zaciśnięte pięści. Kolorystyka taka sama jak w malarstwie. Kolor skóry księcia pomalowany kolorem ciemnoceglastym, skóra jego żony w kolorze żółtym.
Klasie urzędniczej również przypisana była poza hieratyczna, siedząca lub krocząca, jednak pojawił się brak idealizacji. Urzędnicy już przedstawiani byli z wszelkimi defektami anatomicznymi. Przedstawiano ich wykonujących swoje czynności zgodne z przypisanymi im funkcjami. Przykładem są posągi skryby ( po lewej ) oraz księcia i dostojnika Hemona ( po prawej ).

Obie postacie jak widać przedstawione bez idealizacji, w pozycji hieratycznej. Skryba ukazany w trakcie wykonywania swej czynności, dostojnik Hemon w pozie rządzącej z zaciśniętą pięścią. Obaj przedstawieni z lekką tuszą. Fałdy skórne uwydatnione. Brakuje tutaj wiecznej młodości, która cechuje postaci faraonów. Obie rzeźby przedstawione w formie statycznej.
        Klasa pracująca natomiast nie posiadała żadnych przywilejów wśród rzeźby. Przedstawiana statycznie, ale w trakcie wykonywania czynności domowych. Brak idealizacji, wiecznej młodości czy hieratycznej pozy. Człowiek jako postać był nieważny. Liczyła się tylko praca, którą wykonywał. Np. kobieta przy żarnach.

Jeżeli chodzi o sztukę okresu Starego Państwa to by byłoby wszystko. Na raz następny przygotuję informacje na temat pierwszego okresu przejściowego oraz Średniego Państwa. :)  Wiem, że ostatnio brakuje plastyczno- praktycznych tematów. Wkrótce może jednak się coś pojawi kiedy uporam się z zamówieniami.
Wszelkie słowa zaznaczone dużymi literami znajdziecie w słowniczku sztuk pięknych  :)
Korzystałam z książki Nie tylko Piramidy...sztuka dawnego Egiptu Kazimierza Michałowskiego. Polecam dla uzupełnienia wiedzy. ;)

Czytaj Więcej »